home > Het verhaal achter... Valentijnsdag, 14 februari

Het verhaal achter... Valentijnsdag, 14 februari

 

Valentijnsdag, 14 februari

Vaak wordt gedacht dat Valentijnsdag een uitvinding is van de commercie. Weet je wat? We verzinnen een ‘Dag van de Liefde’ en dan gaan we lekker veel dingen met hartjes en cupidootjes verkopen. Te beginnen met wenskaarten, want je moet je geliefde stiekem een liefdesgedicht of een boodschap sturen zonder dat hij weet dat die boodschap van jou komt. En verder kunnen we dan veel rode rozen, parfum en taarten verkopen en een hele hoop onzin als kaarsjes en sleutelhangers en andere plastic rommel uit China.

Zo ging het dus NIET…
Valentijnsdag is niet bedacht door een handige commerciële Amerikaan. Valentijn is ECHT een heilige, en zijn naamdag is ECHT op 14 februari. Omdat de echte Valentijn zo lang geleden leefde, en niet héél belangrijk was in zijn eigen tijd, lopen de verhalen nogal uiteen. Er bestaan een aantal verschillende verhalen waarvan gezegd wordt dat ze over de échte Valentijn gaan, hier komen ze…

Make love, not war
Het bekendste verhaal is het verhaal van keizer Claudius, die leefde in de derde eeuw na Christus. Keizer Claudius had een leger en hij had de stelling aangenomen dat zijn soldaten niet getrouwd mochten zijn, dat zou ze op het slagveld alleen maar van hun doel afhouden: vechten! Er is echter een jonge priester die het daar niet mee eens is: priester Valentinus. Hij vind het onzin dat als je verliefd bent, je niet zou mogen trouwen. Of dat als je een ander geloof hebt, je niet zou mogen trouwen. Stiekem trouwt hij verliefde stelletjes. Keizer Claudius is het er, zoals verwacht, niet bepaald mee eens en laat Valentinus opsluiten en terechtstellen... op 14 februari!

Er zijn een aantal variaties nog op dit ‘thema’…
Volgens variatie 1 was Valentinus een Romein die zich liet bekeren tot het Christendom. De keizer was het daar niet mee eens en liet hem opsluiten in een kerker. Van daaruit probeerde Valentinus ook de keizer te bekeren. Dat had hij niet moeten doen, hij werd gemarteld en terechtgesteld op 14 februari. In de gevangenis werd hij verliefd op de dochter van zijn cipier. Nog net voor zijn onthoofding wist hij zijn geliefde een briefje toe te stoppen: Ik hou van je, je Valentijn…

Variatie II
Volgens variatie twee was de dochter van de cipier blind, en toen hij haar het briefje toestopte vlak voor zijn kop eraf ging, kon ze ineens weer lezen: Valentijn had een wonder verricht en daardoor werd hij in 496 na Christus door Paus Gelasius heilig verklaard. Zijn naamdag werd 14 februari.

Heidense feesten
Een andere herkomst kan het oude Romeinse Lupercalia zijn. Dit was een Romeins (dus Heidens) feest, dat gehouden werd op 15 februari. Het was een feestdag ter ere van Juno, de godin van de vrouw en het huwelijk. Het was een vruchtbaarheidsfeest, met bijbehorende orgieën en rituelen (iets met naakte mannen en bokkenhuiden)…
Eén van de rituelen was dat de (geslachtsrijpe) meisjes hun namen op een briefje schreven, die vervolgens in een grote pot gingen. De (ongehuwde) jongens en mannen mochten daarna een briefje trekken en met de dame die op je briefje stond, bracht je het feest door. Of wat eerlijker uitgelegd: daar verloren ze hun maagdelijkheid aan. (Ooit gehoord van: je bent een lot uit de loterij’?)

Vreemd genoeg was de kerk geen tegenstander van de rituelen, maar wél van het heidense gedachtengoed dat geen God zoals zij die kenden vereerde. Toen in Europa het Christendom opkwam werd dit heidense feest verboden en veranderde Paus Gelasius het in Valentijnsdag. Het briefjes trekken is nog heel lang ‘in trek’ geweest. Tot zeker in de twintigste eeuw was dit in Frankrijk onderdeel van Valentijnsdag! (maar dan in een wat afgezwakte vorm, de dames brachten het feest door met de heren, ontmaagding was er (waarschijnlijk) toen al niet meer bij.)

Valentijnskaarten en valentijnsgedichten
Heel vroeger werden de liefdesuitingen niet geschreven, maar gezongen, lezen konden toch nog niet veel mensen. De eerste valentijnskaart werd waarschijnlijk gestuurd door een man genaamd Samuel Pepys, in de dertiende eeuw.

Het oudst bekende Valentijnsgedicht staat op naam van Geoffrey Chaucher, een middeleeuwse schrijver die leefde van 1343 tot 1400. In zijn gedicht komt Saint Valentine voor:

The Parliament of Fowls
ther sat a quene
That, as of light the somer-sonne shene
Passeth the sterre, right so over mesure
She fairer was than any creature.
And in a launde, upon an hille of floures,
Was set this noble goddesse Nature;
Of braunches were hir halles and hir boures,
Y-wrought after hir craft and hir mesure;
Ne ther nas foul that cometh of engendrure,
That they ne were prest in hir presence,
To take hir doom and yeve hir audience.
For this was on seynt Valentynes day,
Whan every foul cometh ther to chese his make

Losjes vertaald staat er:
There sat a queen who was more lovely by far than any other creature, just as the summer sun outshines the stars. This noble goddess Nature sat enthroned in a pavilion she had wrought of branches upon a flowered hill atop a meadow. And there was not any bird born of love that was not ready in her presence to hear her and receive her judgement. For this was Saint Valentine’s Day, when all the birds of every kind that men can imagine come to choose their mates.

(in het Nederlands, dus weer een losse vertaling van een vertaling:
Eens was er een koningin die mooier was dan welk schepsel dan ook, als de zomer die de sterren laat verbleken. Deze nobele godin van de natuur zat op haar troon, die ze gevlochten had van ranken, in een weiland vol bloemen op een heuveltop. En er was geen vogel, geboren uit liefde, die haar niet hoorde en haar beoordelingen ontving (?). Want dit was Valentijsdag, de dag waarop alle vogeltjes die men maar kan bedenken, hun levensgezel kiezen.)

Het is in ieder geval de eerste verwijzing naar Sint Valentijn in combinatie met een romantische gebeurtenis: het paren van de vogeltjes… Dat maakte voor Geoffrey dat de februarimaand er eentje van romantiek moest zijn. Waarschijnlijk was de connectie Valentijn-romantiek er al voor die tijd, maar dit is de oudst bekende geschreven verwijzing.

De oudst bewaarde Valentijnskaart ligt in het British Museum, en dateert van 1415. Hij werd verstuurd door Charles, de hertog van Orléans, de gevangen zat in de Tower of London.
Dit is wat hij schreef:

Originele Franse tekst
Je suis desja d'amour tanné,
Ma tres doulce Valentinée,
Car pour moi fustes trop tart née,
Et moy pour vous fus trop tost né.
Dieu lui pardoint qui estrené
M'a de vous, pour toute l'année.
Je suis desja, etc.
Ma tres doulce, etc.

Bien m'estoye suspeconné,
Qu'auroye telle destinée,
Ains que passast ceste journée,
Combien qu'Amours l'eust ordonné.
Je suis desja, etc.

Engelse vertaling
I am already sick of love,
My very gentle Valentine,
Since for me you were born too soon,
And I for you was born too late.
God forgives him who has estranged
Me from you for the whole year.
I am already, etc.
My very gentle, etc.

Well might I have suspected
That such a destiny,
Thus would have happened this day,
How much that Love would have commanded.
I am already, etc.

Het hele trieste van het verhaal is, dat zijn geliefde al overleden was voordat dit gedicht haar bereikte. Hij schreef meer dan zestig liefdesgedichten voor haar. Dit zouden de eerste ‘Valentines’ zijn geweest.

Rond het jaar 1800 ontstond de nu welbekende traditie van valentijnskaartjes sturen. De allereerste kaarten waren wit met een door een fabrieksarbeider met de hand ingekleurde tekening. Daarna volgden ontelbaar veel varianten, de meest luxe met gepreegde afbeeldingen, met echt kant en zelfs bladgoud.

Maar waarom werden ze eigenlijk anoniem verstuurd? Dat hebben ze in, hoe kan het ook anders, de Engelse Victoriaanse tijd bedacht. Ze waren daar ongelooflijk preuts en zomaar tegen iemand zeggen dat je hem of haar leuk vond, dat kon écht niet! Maar Valentijnsdag was een populaire feestdag en daarom werd beslist dat je op deze éne dag in het jaar iemand openlijk de liefde mocht verklaren… maar wel anoniem!

Engelse emigranten namen de traditie mee naar Amerika, waar ze veel commerciëler ingesteld waren als hier in het conservatieve Europa, en overzees begon de vercommercialisering van Valentijnsdag.

Wist je dat:
14 februari een ongeluksdag is in Duitsland? Net als in Nederland vrijdag de dertiende, of in Italie vrijdag de 17e, is 14 februari in Duitsland een ongeluksdag omdat dit de geboortedag van Judas zou zijn, de apostel die Jezus verraadde…

 

 


Prijscalculator ×

Kies een categorie

Soort kaart

Formaat

Papiersoort

Enveloppen

Aantal kaarten

Aantal enveloppen

Totaalprijs: